Chỉ số viêm gan B là gì? Cách đọc kết quả xét nghiệm viêm gan B

Đối với người bệnh viêm gan B, chỉ số viêm gan B trên kết quả xét nghiệm là những thông số giúp phản ánh mức độ hoạt động của virus và tình trạng đáp ứng điều trị. Việc hiểu đúng các chỉ số này giúp người bệnh theo dõi quá trình can thiệp và nắm bắt kịp thời tình hình sức khỏe của bản thân.

Bài viết này của MSC Clinic sẽ giải thích chỉ số viêm gan B là gì, ý nghĩa của từng xét nghiệm và cách đọc kết quả theo khuyến cáo y khoa.

 

Các chỉ số viêm gan B giúp đánh giá tình trạng bệnh và theo dõi sức khỏe

1. Chỉ số viêm gan B là gì? Gồm những chỉ số nào?

Các chỉ số viêm gan B là những thông số được xác định thông qua các xét nghiệm máu, bao gồm xét nghiệm huyết thanh học và sinh học phân tử. Những chỉ số này giúp đánh giá tình trạng nhiễm HBV, đáp ứng miễn dịch của cơ thể và mức độ hoạt động của virus, đồng thời hỗ trợ theo dõi diễn biến bệnh cũng như hiệu quả điều trị. Các xét nghiệm thường được sử dụng để đánh giá tình trạng viêm gan B bao gồm:

• HBsAg (Hepatitis B surface Antigen): Kháng nguyên bề mặt của HBV, cho biết người bệnh đang mang virus viêm gan B.
• Anti-HBs / HBsAb (Hepatitis B surface Antibody): Kháng thể kháng kháng nguyên bề mặt của HBV, cho biết cơ thể có miễn dịch với HBV, có thể do đã hồi phục khỏi nhiễm virus trước đó hoặc đã tiêm vaccine.
• HBeAg (Hepatitis B e Antigen): Kháng nguyên e của HBV, thường liên quan đến hoạt động nhân lên của virus và khả năng lây truyền cao hơn.
• Anti-HBe / HBeAb (Hepatitis B e Antibody): Kháng thể kháng HBeAg, thường xuất hiện khi mức độ nhân lên của HBV giảm.
• Anti-HBc / HBcAb toàn phần và IgM (Hepatitis B core Antibody): Kháng thể kháng kháng nguyên lõi của HBV. Anti-HBc toàn phần phản ánh tình trạng đã từng hoặc đang nhiễm HBV, IgM anti-HBc thường xuất hiện trong giai đoạn nhiễm HBV cấp tính.
• HBV-DNA: Là xét nghiệm phát hiện và định lượng DNA của HBV trong máu, được sử dụng để đánh giá tải lượng virus.

Các chỉ số viêm gan B được xác định thông qua các xét nghiệm máu

<< Tìm hiểu thêm: Viêm gan B lây qua đường nào? Cách phòng ngừa lây nhiễm viêm gan B

2. Các chỉ số viêm gan B cần chú ý

Khi đọc kết quả xét nghiệm viêm gan B, một số chỉ số có vai trò quan trọng giúp đánh giá tình trạng nhiễm HBV, mức độ nhân lên của virus và theo dõi diễn biến bệnh. Tuy nhiên, không nên đánh giá một kết quả riêng lẻ mà cần xem xét đồng thời các chỉ số, cũng như kết hợp với tình trạng lâm sàng của người bệnh để có chẩn đoán chính xác nhất.

2.1. Chỉ số HBsAg (Hepatitis B surface Antigen)

Bản chất: HBsAg là kháng nguyên bề mặt của virus viêm gan B, một trong những dấu ấn quan trọng để xác định tình trạng nhiễm HBV.

Ý nghĩa:

• HBsAg dương tính (+): Cơ thể đang nhiễm HBV, có thể là cấp tính hoặc mạn tính. Nếu HBsAg tồn tại kéo dài trên 6 tháng, đây là một trong những tiêu chí xác định nhiễm HBV mạn tính.
• HBsAg âm tính (-): Không phát hiện HBsAg tại thời điểm xét nghiệm. Kết quả cần được đánh giá cùng các chỉ số khác để xác định tình trạng nhiễm HBV và miễn dịch.

HBsAg giúp xác định tình trạng nhiễm HBV ở thời điểm làm xét nghiệm

2.2. Chỉ số Anti-HBs hay HBsAb (Hepatitis B surface Antibody)

Bản chất: Anti-HBs là kháng thể chống lại kháng nguyên bề mặt HBsAg. Kháng thể này có thể xuất hiện sau khi tiêm vaccine hoặc sau khi cơ thể hồi phục từ nhiễm HBV.

Ý nghĩa:

• Anti-HBs dương tính (+): Cho thấy cơ thể có kháng thể bảo vệ chống lại HBV. Chẩn đoán cụ thể cần được xem xét cùng HBsAg và Anti-HBc.
• Anti-HBs âm tính (-): Không phát hiện kháng thể Anti-HBs tại thời điểm xét nghiệm. Việc tiêm vaccine cần được xem xét dựa trên tiền sử tiêm chủng và tình trạng nhiễm HBV.

Lưu ý: Nồng độ Anti-HBs từ 10 mIU/mL trở lên thường được sử dụng để đánh giá đáp ứng miễn dịch sau tiêm vaccine.

2.3. Chỉ số HBeAg (Hepatitis B e Antigen)

Bản chất: HBeAg là kháng nguyên e của virus viêm gan B, thường liên quan đến quá trình virus nhân lên.

Ý nghĩa:

• HBeAg dương tính (+): Thường phản ánh tình trạng HBV đang nhân lên tích cực, với nồng độ HBV-DNA thường ở mức cao và khả năng lây truyền có thể tăng.
• HBeAg âm tính (-): Không đồng nghĩa với việc virus đã ngừng hoạt động. Một số trường hợp vẫn có HBV-DNA và bệnh gan hoạt động dù HBeAg âm tính.

HBeAg dương tính thường liên quan đến tình trạng virus đang nhân lên và khả năng lây truyền cao hơn

2.4. Chỉ số Anti-HBe (Hepatitis B e Antibody)

Bản chất: Anti-HBe là kháng thể chống lại kháng nguyên HBeAg, thường xuất hiện trong quá trình chuyển đổi huyết thanh từ HBeAg sang Anti-HBe.

Ý nghĩa:

• Anti-HBe dương tính (+): Thường liên quan đến sự giảm mức độ nhân lên của virus và khả năng lây truyền thấp hơn. Tuy nhiên, kết quả này không đồng nghĩa với việc virus đã ngừng hoạt động.
• Anti-HBe âm tính (-): Chưa phát hiện kháng thể Anti-HBe tại thời điểm xét nghiệm. Kết quả cần được đánh giá cùng HBeAg, HBV-DNA và các chỉ số liên quan.

Anti-HBe dương tính thường cho thấy virus giảm hoạt động

2.5. Chỉ số Anti-HBc toàn phần và Anti-HBc IgM (Hepatitis B core Antibody)

Bản chất: Anti-HBc là kháng thể chống lại kháng nguyên lõi của HBV. Xét nghiệm chủ yếu phát hiện kháng thể do HBcAg không lưu hành tự do trong huyết thanh.

Ý nghĩa:

• Anti-HBc toàn phần (+): Cho thấy cơ thể đã từng phơi nhiễm hoặc đang nhiễm HBV. Khác với Anti-HBs, kháng thể Anti-HBc không xuất hiện do tiêm vaccine mà chỉ sinh ra khi có sự xâm nhập thực tế của virus. 
• Anti-HBc IgM (+): Thường xuất hiện trong trường hợp nhiễm HBV cấp tính, nhưng cũng có thể xuất hiện trong đợt bùng phát hoặc tái hoạt động của nhiễm HBV mạn tính. Vì vậy, không nên dùng IgM anti-HBc đơn độc để kết luận người bệnh đang có viêm gan B cấp tính.

2.6. Định lượng HBV-DNA (tải lượng virus)

Bản chất: HBV-DNA là xét nghiệm sinh học phân tử dùng để định lượng DNA của virus trong máu, thường được báo cáo bằng đơn vị IU/mL.

Ý nghĩa: Nồng độ HBV-DNA phản ánh trực tiếp mức độ nhân lên của HBV và được sử dụng để đánh giá hoạt động của virus, theo dõi diễn biến bệnh cũng như đáp ứng điều trị khi kết hợp với chỉ số men gan ALT, mức độ xơ hóa gan và các yếu tố khác. Không nên chỉ dựa vào kết quả HBV-DNA để kết luận tình trạng nhiễm HBV hoặc cân nhắc chỉ định điều trị. Mốc 2.000 IU/mL được sử dụng trong một số tiêu chí đánh giá, nhưng cần được xem xét trong bối cảnh lâm sàng cụ thể để có nhận định chính xác nhất.

Định lượng HBV-DNA giúp đánh giá tải lượng virus trong máu

<< Tìm hiểu thêm: Xét nghiệm viêm gan B bao nhiêu tiền? Nên xét nghiệm ở đâu?

3. Cách xem kết quả xét nghiệm viêm gan B qua các trường hợp lâm sàng

Tùy vào sự kết hợp của các chỉ số xét nghiệm, bác sĩ có thể đánh giá tình trạng nhiễm HBV, tình trạng miễn dịch và mức độ hoạt động của virus. Dưới đây là một số trường hợp phổ biến trên lâm sàng:

Trường hợp	Các chỉ số chính	Ý nghĩa lâm sàng	Hướng xử trí
1. Chưa có bằng chứng  nhiễm HBV và chưa có miễn dịch	• HBsAg (-) • Anti-HBs (-) • Anti-HBc toàn phần (-)	Chưa có bằng chứng nhiễm HBV và chưa có kháng thể bảo vệ	Nếu chưa hoàn thành tiêm vaccine viêm gan B, nên tiến hành tiêm đủ số mũi theo khuyến cáo
2. Có miễn dịch do tiêm vaccine	• HBsAg (-) • Anti-HBs (+) • Anti-HBc toàn phần (-)	Có kháng thể bảo vệ sau tiêm vaccine và không có bằng chứng từng nhiễm HBV	Nếu đã hoàn thành đầy đủ lịch tiêm vaccine, người khỏe mạnh thường không cần tiêm lại định kỳ
3. Đã từng nhiễm HBV và đã hồi phục	• HBsAg (-) • Anti-HBs (+) • Anti-HBc toàn phần (+)	Đã từng nhiễm HBV và hiện đã hồi phục, đồng thời có miễn dịch sau nhiễm tự nhiên	Không cần tiêm vaccine do đã có miễn dịch sau nhiễm. Cần lưu ý nguy cơ HBV tái hoạt động trong một số trường hợp dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc hóa trị
4. Đang nhiễm HBV	• HBsAg (+) • Anti-HBc toàn phần (+)	Cho thấy đang nhiễm HBV. Chỉ dựa vào hai chỉ số này chưa thể xác định là nhiễm cấp tính hay mạn tính	Cần đánh giá thêm Anti-HBc IgM, thời gian HBsAg tồn tại, HBeAg, HBV-DNA, ALT và tình trạng gan để xác định giai đoạn bệnh và định hướng theo dõi, điều trị
5. HBV đang  nhân lên	• HBsAg (+) • HBV-DNA phát hiện được, đặc biệt khi ở mức cao • HBeAg (+) có thể đi kèm	Chỉ số viêm gan B này thường cho thấy virus đang nhân lên và khả năng lây truyền cao hơn. Tuy nhiên, mức độ tổn thương gan không thể đánh giá chỉ bằng HBeAg hoặc HBV-DNA	Cần kết hợp HBV-DNA, ALT, mức độ xơ hóa gan và các yếu tố khác để đánh giá mức độ hoạt động của virus và chỉ định điều trị nếu phù hợp

(Nguồn: Clinical Testing and Diagnosis for Hepatitis B)

Lưu ý khi xem kết quả xét nghiệm chỉ số viêm gan B:

• Không tự kết luận: Không nên tự chẩn đoán tình trạng bệnh chỉ dựa trên một hoặc hai chỉ số xét nghiệm đơn lẻ. Bác sĩ thường đánh giá đồng thời HBsAg, Anti-HBs, Anti-HBc toàn phần, Anti-HBc IgM, HBeAg, Anti-HBe và HBV-DNA cùng các xét nghiệm khác như ALT, AST và bilirubin.
• Vai trò của men gan (ALT, AST): ALT tăng cao phản ánh tình trạng tổn thương tế bào gan, nhưng không phải cứ tăng ALT/AST là do HBV. Các chỉ số này cần được phân tích trong bối cảnh tổng hòa tình trạng nhiễm virus, mức độ xơ hóa gan và loại trừ các nguyên nhân khác (như gan nhiễm mỡ, rượu bia, thuốc, viêm gan tự miễn, v.v.).

Các chỉ số viêm gan B cần được đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa

Hiểu rõ ý nghĩa các chỉ số viêm gan B giúp chủ động theo dõi và bảo vệ sức khỏe. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá tổng thể. Khi có kết quả, bạn không nên tự chẩn đoán hoặc dùng thuốc mà nên thăm khám để được tư vấn hướng theo dõi và điều trị phù hợp.

source https://mscclinic.vn/chi-so-viem-gan-b/