Xơ gan còn bù: Nguyên nhân, dấu hiệu và hướng điều trị toàn diện

Xơ gan còn bù là giai đoạn nhiều người bệnh đang trải qua mà có thể không hề hay biết, vì gan tuy đã bị tổn thương và hình thành mô xơ nhưng vẫn đang gắng sức duy trì đủ chức năng để cơ thể hoạt động gần như bình thường. Đây hoàn toàn khác với hình ảnh quen thuộc về xơ gan mà nhiều người vẫn nghĩ đến như bụng chướng, da vàng, phù chân – vốn chỉ xuất hiện ở giai đoạn bệnh đã tiến triển nặng hơn nhiều.

Vậy xơ gan còn bù là gì, do đâu mà có, nhận biết ra sao, tiên lượng sống thế nào và đâu là hướng điều trị phù hợp? Trong bài viết dưới đây, MSC Clinic sẽ phân tích cụ thể.

 

Các giai đoạn tổn thương gan và tiến triển thành xơ gan còn bù

 

1. Xơ gan còn bù là gì?

Xơ gan còn bù là giai đoạn sớm của xơ gan, khi gan đã xuất hiện tổn thương mạn tính và hình thành mô xơ, nhưng vẫn còn đủ số lượng tế bào gan khỏe mạnh hoạt động bù trừ, giúp duy trì các chức năng thiết yếu của gan.

Ở giai đoạn này, gan vẫn thực hiện các chức năng quan trọng như tổng hợp protein, tham gia quá trình đông máu, chuyển hóa chất dinh dưỡng và xử lý các chất độc trong máu. Người bệnh thường chưa xuất hiện các biến chứng mất bù.

Trên lâm sàng, căn cứ vào thang điểm Child-Pugh, xơ gan còn bù thường tương ứng với Child-Pugh A (5-6 điểm) khi hội tụ đủ các tiêu chí đánh giá. Tuy nhiên, “còn bù” không có nghĩa là gan  bình thường hoặc chỉ tổn thương ở mức nhẹ. Lúc này, mô gan đã bị xơ hóa và cấu trúc gan đã thay đổi do đã hình thành các mô sẹo; nếu nguyên nhân gây tổn thương tiếp tục kéo dài, bệnh vẫn có thể tiến triển sang xơ gan mất bù.

 

So sánh mô gan bình thường và mô gan xơ ở người xơ gan còn bù

 

Vì vậy, xác định xơ gan còn bù có ý nghĩa quan trọng trong việc tìm nguyên nhân, kiểm soát các yếu tố gây tổn thương gan và theo dõi định kỳ nhằm hạn chế bệnh tiến triển.

>> Tìm hiểu thêm: Xơ gan có mấy giai đoạn? Giai đoạn nào là nguy hiểm nhất?

2. Nguyên nhân gây xơ gan còn bù là gì?

Xơ gan còn bù là hậu quả tích lũy của tổn thương gan mạn tính kéo dài nhiều năm, không phải một bệnh lý cấp tính. Nguyên nhân được chia thành 2 nhóm thường gặp và ít gặp như sau:

2.1. Nhóm nguyên nhân thường gặp

• Viêm gan virus mạn tính (B, C): Đây là nguyên nhân hàng đầu gây xơ gan. Virus tồn tại âm thầm trong tế bào gan nhiều năm, gây viêm và tổn thương tế bào gan kéo dài, từ đó kích hoạt tiến triển của quá trình xơ hóa mà không gây ra triệu chứng rõ rệt cho đến khi đã ở giai đoạn xơ gan.
• Rượu bia: Sử dụng rượu bia kéo dài, đặc biệt với lượng lớn, có thể gây tổn thương trực tiếp tế bào gan và làm quá trình xơ hóa tiến triển.
• Gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD): Thường gặp ở người thừa cân, béo phì, đái tháo đường type 2 hoặc rối loạn mỡ máu. Ở một số trường hợp, tổn thương gan kéo dài có thể dẫn đến xơ hóa và xơ gan.

 

Những nguyên nhân thường gặp gây xơ gan

 

2.2. Nhóm nguyên nhân ít gặp

• Viêm gan tự miễn và bệnh lý đường mật: Hệ miễn dịch tấn công nhầm vào tế bào gan (viêm gan tự miễn) hoặc các bệnh lý đường mật (viêm đường mật nguyên phát, viêm đường mật xơ hóa nguyên phát) gây tổn thương gan kéo dài và thúc đẩy xơ hóa tiến triển theo thời gian.
• Rối loạn chuyển hóa di truyền: Bệnh nhiễm sắc tố sắt mô (hemochromatosis) khiến sắt tích tụ quá mức trong gan, hoặc bệnh Wilson khiến đồng tích tụ bất thường, đều có thể gây tổn thương gan mạn tính dẫn đến xơ gan nếu không được chẩn đoán và điều trị sớm.
• Thuốc, hóa chất và nhiễm ký sinh trùng: Sử dụng một số loại thuốc gây độc gan trong thời gian dài mà không theo dõi chặt chẽ, tiếp xúc với hóa chất độc hại, hoặc nhiễm ký sinh trùng gan ở một số khu vực lưu hành cũng có thể là nguyên nhân gây xơ gan, dù chiếm tỷ lệ nhỏ hơn nhiều so với nhóm thường gặp.

 

Viêm gan tự miễn kéo dài có thể tiến triển thành xơ gan

 

3. Dấu hiệu và triệu chứng xơ gan còn bù

Đây chính là đặc điểm khiến xơ gan còn bù trở nên nguy hiểm: Phần lớn người bệnh không có triệu chứng hoặc chỉ có triệu chứng rất mơ hồ, không đặc hiệu. Nhiều trường hợp được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe định kỳ vì lý do hoàn toàn khác.

Nếu có, các biểu hiện thường gặp bao gồm:

• Mệt mỏi kéo dài, giảm sức bền: Triệu chứng phổ biến nhất nhưng cũng dễ bị bỏ qua nhất vì dễ nhầm với thiếu ngủ hoặc làm việc quá sức.
• Chán ăn, ăn không ngon, đầy bụng nhẹ: Do rối loạn chuyển hóa, thường không liên tục, đôi khi kèm sụt cân nhẹ do giảm khả năng tổng hợp protein của gan.
• Đau tức nhẹ vùng hạ sườn phải: Xuất hiện khi gan to lên do viêm hoặc xơ hóa sớm, tuy nhiên không phải ai cũng có biểu hiện rõ ràng.

 

Mệt mỏi, chán ăn là biểu hiện thường gặp của xơ gan còn bù

 

• Sao mạch và lòng bàn tay son: Mạch máu nhỏ hình mạng nhện xuất hiện ở ngực, cổ, mặt, lưng, bụng; kèm lòng bàn tay đỏ ửng – cả hai đều liên quan đến rối loạn chuyển hóa hormone estrogen do chức năng gan suy giảm.
• Ngứa da: Thường liên quan đến tình trạng ứ mật, khiến các chất trong mật tích tụ và gây cảm giác ngứa kéo dài.
• Dễ bầm tím, chảy máu cam: Do gan giảm tổng hợp các yếu tố đông máu, đồng thời có thể kèm giảm tiểu cầu khi bệnh tiến triển.
• Nước tiểu vàng đậm hơn bình thường: Dấu hiệu sớm của rối loạn chuyển hóa dịch và sắc tố mật.
• Suy giảm khả năng tình dục, rối loạn kinh nguyệt: Hệ quả của rối loạn chuyển hóa hormone sinh dục do gan suy giảm chức năng khử hoạt hormone.

4. Xơ gan còn bù có nguy hiểm không?

Xơ gan còn bù không phải là bệnh có thể xem nhẹ, nhưng cũng không đồng nghĩa với tiên lượng xấu ngay lập tức. Đây là giai đoạn có sự khác biệt rất lớn về tiên lượng so với xơ gan mất bù và khoảng cách này chính là lý do việc phát hiện và can thiệp đúng lúc mang ý nghĩa quan trọng.

Theo Kumar S và cộng sự, thời gian sống trung vị của người xơ gan còn bù (Child-Pugh A) dao động khoảng 9-12 năm, tỷ lệ sống sót sau 5 năm ở giai đoạn này có thể lên tới trên 80%. Ngược lại, khi đã chuyển sang xơ gan mất bù, thời gian sống trung vị giảm mạnh xuống chỉ còn khoảng 2 năm nếu không được ghép gan.

Tính chất nguy hiểm của xơ gan còn bù nằm ở khả năng tiến triển thành các biến chứng vô cùng nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời:

• Chuyển sang xơ gan mất bù: Khi xuất hiện một trong các biến chứng như cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa do vỡ tĩnh mạch thực quản giãn, hoặc bệnh não gan – đây là bước ngoặt khiến tiên lượng xấu đi rõ rệt.
• Ung thư biểu mô tế bào gan (HCC): Xơ gan, dù còn bù hay mất bù, đều là yếu tố nguy cơ hàng đầu của ung thư gan nguyên phát. Đây là lý do người xơ gan còn bù vẫn cần tầm soát ung thư gan định kỳ dù chưa có triệu chứng.

 

Xơ gan còn bù có thể tiến triển sang mất bù nếu nguyên nhân không được kiểm soát

 

Tốc độ tiến triển từ còn bù sang mất bù rất khác nhau giữa từng người bệnh, phụ thuộc chủ yếu vào việc nguyên nhân gây xơ gan có được kiểm soát hay không. Người bị xơ gan còn bù do viêm gan virus được điều trị kháng virus hiệu quả, hoặc do rượu bia nhưng đã ngừng uống hoàn toàn, có thể duy trì ổn định ở giai đoạn này trong nhiều năm và nguy cơ chuyển sang bất bù được giảm đáng kể, nhưng vẫn cần theo dõi và tầm soát ung thư gan định kỳ. Ngược lại, nếu tiếp tục duy trì yếu tố gây hại (uống rượu, không điều trị virus, gan nhiễm mỡ…), quá trình mất bù có thể diễn ra nhanh hơn nhiều.

>> Tìm hiểu thêm: Bệnh xơ gan có lây không? Chuyên gia giải đáp & cách phòng tránh

5. Chẩn đoán xơ gan còn bù

Xơ gan còn bù thường không có triệu chứng rõ rệt, nên việc phát hiện phụ thuộc chủ yếu vào khai thác tiền sử bệnh kết hợp với các xét nghiệm cận lâm sàng.

5.1. Khám lâm sàng và khai thác tiền sử

Đây là bước định hướng ban đầu trước khi chỉ định các xét nghiệm chuyên sâu. Bác sĩ hỏi về tiền sử bệnh gan, thói quen sử dụng rượu bia, chế độ ăn uống, thuốc đang dùng và các biểu hiện mơ hồ như mệt mỏi hoặc khó chịu vùng hạ sườn phải.

5.2. Xét nghiệm tìm nguyên nhân

Bác sĩ cần tìm nguyên nhân gây tổn thương gan thông qua: xét nghiệm viêm gan B, C, đánh giá các yếu tố chuyển hóa (đái tháo đường, rối loạn mỡ máu) hoặc tầm soát các bệnh lý di truyền hiếm gặp (hemochromatosis, Wilson). Đây là bước quan trọng quyết định trực tiếp đến hướng điều trị.

5.2. Xét nghiệm máu và chỉ số đánh giá xơ hóa

Bao gồm men gan, bilirubin, albumin, thời gian đông máu (PT/INR) và số lượng tiểu cầu. Ở xơ gan còn bù, dấu hiệu gợi ý thường là albumin giảm nhẹ, PT kéo dài nhẹ, và đặc biệt là số lượng tiểu cầu giảm, hậu quả gián tiếp của tăng áp lực tĩnh mạch cửa khiến lách to và giữ lại tiểu cầu.

Ngoài ra, người bệnh có thể cần kiểm tra các chỉ số đánh giá xơ hóa như FIB-4, APRI (dựa trên AST, ALT, tiểu cầu, tuổi tác) để sàng lọc ban đầu.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng ở giai đoạn còn bù, kết quả xét nghiệm máu có thể gần như bình thường, kể cả men gan. Vì vậy, bác sĩ sẽ cần kết hợp thêm các chẩn đoán hình ảnh và các chỉ số đánh giá mức độ xơ hóa để có kết luận chính xác.

 

Xét nghiệm máu giúp đánh giá chức năng gan và mức độ tổn thương

 

5.3. Chẩn đoán hình ảnh

Siêu âm ổ bụng là phương pháp thường quy, giúp quan sát bề mặt gan gồ ghề, cấu trúc gan không đều, kèm theo các dấu hiệu tăng áp lực tĩnh mạch cửa như lách to, giãn tĩnh mạch cửa. Đo độ đàn hồi mô gan bằng FibroScan giúp định lượng mức độ xơ hóa chính xác hơn, không xâm lấn và có thể sử dụng thay cho sinh thiết gan trong một số trường hợp. Tuy nhiên, sinh thiết gan vẫn sẽ được chỉ định trong các tình huống mà các phương pháp kể trên chưa cho kết quả rõ ràng hoặc nghi ngờ bệnh lý gan khác kèm theo.

 

FibroScan hỗ trợ đánh giá mức độ xơ hóa gan bằng phương pháp không xâm lấn

 

5.4. Nội soi tiêu hóa trên

Được chỉ định để tầm soát biến chứng giãn tĩnh mạch thực quản do tăng áp lực tĩnh mạch cửa, ngay cả khi người bệnh chưa xuất hiện triệu chứng xuất huyết tiêu. Tuy nhiên, nội soi không bắt buộc thực hiện ở tất cả bệnh nhân xơ gan còn bù nếu đã được điều trị bằng thuốc chẹn beta không chọn lọc (NSBB) hoặc có nguy cơ thấp.

5.5. Sinh thiết gan

Sinh thiết gan giúp kiểm tra chính xác mức độ tổn thương gan bằng cách lấy mẫu mô nhỏ từ nhu mô gan. Do cần xâm lấn, phương pháp này hiện nay chủ yếu được áp dụng cho các trường hợp xơ gan còn bù chưa xác định được nguyên nhân bằng các xét nghiệm thông thường.

 

Sinh thiết gan giúp đánh giá mức độ xơ hóa và tìm ra nguyên nhân gây bệnh

 

5.6. Phân loại mức độ xơ gan bằng thang điểm Child-Pugh

Dựa trên 5 yếu tố: bilirubin, albumin, thời gian đông máu, tình trạng cổ trướng và bệnh não gan, bác sĩ phân loại xơ gan thành nhóm A (còn bù, 5-6 điểm), B hoặc C (mất bù, mức độ nặng dần). Đây là công cụ tiên lượng được sử dụng rộng rãi để quyết định hướng theo dõi và điều trị.

>> Tìm hiểu thêm: Xét nghiệm men gan: Ý nghĩa các chỉ số & khi nào thực hiện?

6. Điều trị xơ gan còn bù

Mục tiêu điều trị xơ gan còn bù không phải là “chữa khỏi” các mô xơ sẹo đã hình thành, mà là ngăn chặn tổn thương tiếp diễn và trì hoãn tối đa thời gian chuyển sang giai đoạn mất bù.

6.1. Điều trị nguyên nhân gốc rễ

Đây là trụ cột quan trọng nhất, quyết định trực tiếp tốc độ tiến triển của bệnh. Với viêm gan virus B, C, thuốc kháng virus hiện nay có thể kiểm soát tải lượng virus hiệu quả, thậm chí giúp một phần mô xơ thoái triển ở một số trường hợp. Với xơ gan do rượu, ngừng hoàn toàn rượu bia là điều kiện tiên quyết. Còn ở gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa, kiểm soát cân nặng, đường huyết và mỡ máu là nền tảng điều trị. Với các nguyên nhân ít gặp hơn, bác sĩ sẽ tiến hành kiểm tra chuyên sâu để đưa ra phương án điều trị phù hợp.

 

Điều trị nguyên nhân là nền tảng giúp làm chậm tiến triển của xơ gan còn bù

 

6.2. Tránh yếu tố gây hại thêm cho gan

Bác sĩ có thể kê một số thuốc hỗ trợ chức năng gan tùy tình trạng cụ thể, nhưng người bệnh không nên tự ý dùng thuốc, thực phẩm chức năng khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì có thể gây ngộ độc gan hoặc làm gan tổn thương thêm. Tuyệt đối tránh rượu bia dù nguyên nhân xơ gan không phải do rượu, không hút thuốc lá và hạn chế tiếp xúc với các chất gây độc

6.3. Theo dõi và tầm soát định kỳ

Người xơ gan còn bù cần tuân thủ lịch tái khám định kỳ 3-6 tháng/lần để theo dõi diễn tiến của bệnh, phát hiện sớm các dấu hiệu chuyển sang mất bù và tầm soát sớm ung thư gan ngay cả khi không có triệu chứng, từ đó điều chỉnh phác đồ kịp thời.

6.4. Tiêm phòng các bệnh nhiễm trùng

Người bệnh xơ gan nên được tiêm vắc-xin viêm gan A, B nếu chưa có miễn dịch, đồng thời tiêm phòng cúm, phế cầu và các vắc-xin khác theo tuổi, bệnh nền và khuyến cáo của bác sĩ. Việc phòng ngừa nhiễm trùng giúp hạn chế thêm các yếu tố có thể làm suy giảm chức năng gan hoặc thúc đẩy bệnh tiến triển.

6.5. Duy trì chế độ dinh dưỡng phù hợp

Người xơ gan cần đảm bảo đủ năng lượng và protein để hạn chế mất cơ, suy dinh dưỡng; không nên tự ý kiêng đạm. Có thể chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày và bổ sung bữa phụ vào buổi tối để vẫn đảm bảo ăn đủ chất nhưng không làm tăng gánh nặng cho gan. Hạn chế muối được cân nhắc khi có phù hoặc cổ trướng và cần điều chỉnh theo tình trạng cụ thể của người bệnh.

 

Dinh dưỡng phù hợp là một phần quan trọng trong điều trị xơ gan còn bù

 

6.6. Ghép gan khi cần thiết

Ở giai đoạn còn bù, ghép gan thường chưa cần thiết. Tuy nhiên, nếu bệnh tiến triển sang xơ gan mất bù và xuất hiện biến chứng nặng, ghép gan có thể là lựa chọn điều trị cuối cùng giúp cải thiện tiên lượng.

7. Thăm khám và chăm sóc sức khỏe gan toàn diện tại MSC Clinic

Với bệnh nhân xơ gan còn bù, việc phát hiện sớm nguyên nhân và can thiệp đúng thời điểm quan trọng hơn bất kỳ loại thuốc đơn lẻ nào. Tại MSC Clinic, người bệnh được thăm khám chuyên khoa, đánh giá mức độ tổn thương và xây dựng hướng chăm sóc phù hợp với từng tình trạng.

Trực tiếp thăm khám bởi chuyên gia đầu ngành gan mật

Người bệnh được đồng hành cùng PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh – Nguyên Chủ nhiệm Khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Quân y 103, Học viện Quân y, với hơn 35 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực truyền nhiễm, gan và chuyển hóa. Bác sĩ trực tiếp thăm khám, đánh giá tình trạng gan và xây dựng hướng xử trí phù hợp với từng trường hợp cụ thể, thay vì áp dụng phác đồ chung.

 

Bệnh nhân xơ gan còn bù được thăm khám trực tiếp với PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh

 

Ứng dụng y học tái tạo hỗ trợ chức năng gan

Bên cạnh điều trị chuyên khoa, MSC Clinic phát triển hướng tiếp cận y học tái tạo nhằm hỗ trợ bảo vệ và phục hồi chức năng gan ở những trường hợp phù hợp. Các liệu pháp được ứng dụng với mục tiêu hỗ trợ quá trình phục hồi tế bào gan, cải thiện chức năng gan và hạn chế tiến triển của tổn thương mạn tính. Phác đồ cụ thể được bác sĩ chỉ định dựa trên nguyên nhân, mức độ tổn thương và tình trạng sức khỏe riêng của từng người bệnh, không áp dụng đại trà.

 

PGS.TS.BSCKII Đỗ Tuấn Anh theo dõi sát sao trong từng buổi điều trị tại MSC Clinic

 

Hệ thống chẩn đoán hiện đại, hỗ trợ đánh giá chính xác

MSC Clinic đầu tư hệ thống siêu âm công nghệ cao, hỗ trợ đánh giá hình thái, cấu trúc gan và phát hiện những bất thường tại gan ngay từ giai đoạn sớm. Kết quả chẩn đoán hình ảnh được bác sĩ kết hợp với thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm cần thiết để đánh giá mức độ tổn thương, theo dõi tiến triển của bệnh và xây dựng hướng điều trị phù hợp cho từng trường hợp.

 

Hệ thống siêu âm tiên tiến hỗ trợ bác sĩ quan sát và đánh giá chính xác tình trạng lá gan

 

Sự kết hợp giữa chuyên môn bác sĩ đầu ngành và hệ thống hỗ trợ chẩn đoán hiện đại giúp người bệnh xơ gan còn bù được đánh giá toàn diện hơn, làm nền tảng cho mô hình chăm sóc kết hợp thăm khám chuyên khoa, theo dõi định kỳ và các giải pháp hỗ trợ phù hợp trong suốt quá trình bảo vệ sức khỏe lá gan.

Nếu bạn đang có dấu hiệu bất thường về gan hoặc đã được chẩn đoán xơ gan còn bù, hãy đến MSC Clinic để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám, đánh giá tình trạng gan và tư vấn hướng chăm sóc phù hợp.

source https://mscclinic.vn/xo-gan-con-bu/